Waar kan ik mijn PFAS-houdende grond en baggerspecie kwijt?

Op 8 juli 2019 heeft de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat (inmiddels Minister voor milieu en wonen) het Tijdelijk handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie bekend gemaakt. PFAS is de verzamelnaam voor ruim 6000 chemische stoffen (poly- en perfluoralkylstoffen). Een van de meest bekende stoffen is GenX. GenX wordt bijvoorbeeld gebruikt om Teflon te maken. Het blijkt dat deze chemische stoffen veel in het milieu voorkomen, waaronder in grondwater, de bodem en waterlopen. De stoffen verplaatsen zich gemakkelijk en zijn biologisch zeer slecht afbreekbaar.

Hoewel het bodembeleid gedecentraliseerd is, heeft het Rijk medegedeeld de regie op zich te nemen voor de omgang met ZZS. Een definitief kader voor het omgaan met PFAShoudende grond en baggerspecie kon nog niet worden opgesteld omdat nog een aantal belangrijke onderzoeken liep over PFAS en grondwater, bioaccumulatie, mobiliteit en uitloogkarakteristieken van PFAS.

Uitgangspunt in het beleid ten aanzien van dit type Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) is dat de aanwezigheid van deze stoffen in het milieu zowel aan de “voorkant” (preventie) als aan de “achterkant” (beheer) aangepakt dienen te worden. Aan de “voorkant” betekent: voorkomen dat er ZZS-en in het milieu komen. Voor PFAS houdt dat in dat het verstandig is als bevoegde gezagen reeds afgegeven vergunningen voor bedrijven die mogelijk PFAS toepassen in het productieproces doorlichten om na te gaan of PFAS in een productieproces gebruikt worden en zo ja, of PFAS in emissies, lozingen of afvalstromen voorkomen. Tevens is het verstandig om na te gaan of (nog steeds) de best beschikbare technieken worden toegepast om emissies naar het milieu te minimaliseren.

Deze tijdelijke milieunormen moeten borgen dat de bodem niet verder vervuild raakt met PFAS.  Daarnaast beoogt het Tijdelijk handelingskader om duidelijkheid te geven welke concentraties nog onder het voorzorgsbeginsel vallen. Omdat sprake is van een invulling van de geldende zorgplichten overeenkomstig het voorzorgbeginsel, kan dit tijdelijke handelingskader, vooruitlopend op de totstandkoming van de wijzigingsregeling, al direct in de praktijk worden toegepast.

Het Tijdelijk handelingskader heeft echter geen juridische status in de zin dat de geldende regelgeving aangepast wordt. Het Besluit bodemkwaliteit (waarin de nuttige toepassingen voor grond en baggerspecie opgenomen zijn) en de Regeling bodemkwaliteit (waarin interventiewaarden zijn opgenomen) blijven onverkort van toepassing.

Daarnaast blijken in de praktijk de tijdelijke normen( 0,1 ɥg per kilo) voor de toepassing op landbouw/natuurgrond, heel erg streng. Ter vergelijking: 0,1 ɥg is ongeveer 1/5 miljardste van de werkzame stof in een gemiddelde paracetemol.

Al snel bleken er ook problemen te zijn bij de doorlooptijd voor PFAS analyses bij laboratoria. De Minister stelt echter in haar brief van 9 oktober, over de stand van zaken dat de doorlooptijden lijken te verbeteren. Een ander probleem is echter dat niet alle stortplaatsen PFAS-houdende grond willen accepteren, omdat in de vergunningen van de stortplaatsen het toelaten van de stofgroep PFAS ontbreekt en Rijkswaterstaat en de provincies juist op dit moment vergunningen aan het doorlichten zijn op (P)ZZS.

In vervolg op het Tijdelijk handelingskader heeft de Minister aldus op 13 november 2019 een voorstel  tot wijziging van het Besluit bodemkwaliteit gedaan. Dit voorstel beoogt een versnelling van de totstandkomingsprocedure voor gebiedsspecifiek beleid voor PFAS-houdende grond en baggerspecie.

De Minister stelt dat een groot deel van de oplossingen moet komen van decentrale overheden. Gemeenten en waterbeheerders kunnen een gebiedsspecifiek toetsingkader opstellen. Als blijkt dat er hogere maximale waarden PFAS in bepaalde gebieden op gronden aanwezig zijn, kunnen de normen lokaal minder streng worden. Met dit voorstel wil de Minister het sneller mogelijk maken voor decentrale overheden om een gebiedsspecifiek kader vast te stellen. Het college van burgemeester en wethouders of het dagelijks bestuur van Waterschappen kunnen een gebiedsspecifiek kader vaststellen voor zover dit PFAS-houdende grond en baggerspecie betreft. Daarvoor behoeft niet langer de uitgebreide procedure te worden gevolgd die 26 weken in beslag neemt. Verder heeft de Minister toegezegd de komende periode  de benodigde grenswaarden en normen van stoffen uit de stofgroep PFAS te onderzoeken. Daarbij is de ambitie om volgend jaar een landelijk beeld op te stellen over de verspreiding van PFAS in de Nederlandse bodem. In de zomer 2020 worden resultaten verwacht waaruit blijkt wat de landelijke achtergrondwaarden zijn en een definitief handelingskader kan worden opgesteld. In dit verband is van belang dat de Minister  reeds op 29 oktober 2019 heeft de aangekondigd dat wordt onderzocht of de grenswaarde van 0,1 microgram per kilogram droge stof sneller kan worden verhoogd. Tot die tijd wordt verwezen naar de “3-7-3” norm waarbij grond met een hogere concentratie PFAS kan worden toegepast in gebieden die de functie wonen en de functie industrie hebben.

Wat nu?

Vooralsnog is er een juridisch vacuüm. De waarden in de Regeling bodemkwaliteit zijn immers nog niet aangepast met betrekking tot PFAS-houdende grond. De Minister stelt dat indien onder de waarden van het tijdelijke handelingskader wordt gebleven de grond toegepast kan worden, omdat dit valt binnen het voorzorgsbeginsel. Uitgangspunt is echter altijd dat de kwaliteit van de bodem, het grondwater en het oppervlaktewater niet mag verslechteren als gevolg van de verspreiding. Echte zekerheid wordt daarmee dus niet geboden.

Wij hopen dat met het voorstel van de Minister decentrale overheden voortvarend aan de slag gaan met een gebiedsspecifiek kader. Dit moet zorgvuldig gebeuren, maar kan door de handreiking van de Minister wel sneller.

Wilt u meer weten over het nuttig toepassen van grond of baggerspecie of heeft u een project waarbij u tegen PFAS-problematiek aanloopt, neem dan contact op met Anne-Marie Klijn of Paul de Lange.

Menu